Kolejne posiedzenie Komisji Nadzwyczajnej ds. działań przeciwpowodziowych i usuwania skutków powodzi z roku 2024.

W Sejmie dziś o usuwaniu skutków powodzi na Śląsku, Opolszczyźnie, Dolnym Śląsku – tym razem pod kątem wsparcia skierowanego do przedsiębiorców.
W regionie każdego dnia pracuję z samorządowcami, mieszkańcami, służbami, przedsiębiorcami w zakresie budowania wsparcia i odbudowy po powodzi. A w Sejmie tę pracę kontynuuję.
Dziś odbyło się kolejne posiedzenie Komisji Nadzwyczajnej ds. działań przeciwpowodziowych i usuwania skutków powodzi z roku 2024. O wsparciu dla przedsiębiorców, o spotkaniach i dialogu z przedsiębiorcami, o budowaniu kolejnych form pomocy podczas obrad komisji mówił Wiceminister Rozwoju i Technologii Michał Jaros.
W przyszłym tygodniu odbędzie się praca Komisji w terenie. Przed nami nowelizacja ustawy powodziowej, która przygotowywana jest do procedowania w lutym.
Wiceminister Jaros
„Przedsiębiorcy są jedną z grup, które w najbardziej dotkliwy sposób zostały dotknięte skutkami zeszłorocznej powodzi. Polski rząd nie ustaje w tym, żeby chronić ich przed koniecznością zamykania swoich firm lub znaczącego ograniczania swojej działalności i żeby, poprzez odpowiednie instrumenty wsparcia, budować prawne, instytucjonalne i finansowe „mosty”, które dadzą im szansę sprawnego ponownego startu.
W tym celu, bezzwłocznie po uderzeniu wody we wrześniu, zdecydowaliśmy o wdrożeniu rozwiązań, które będą realizować te założenia. Część z nich została przewidziana jeszcze w pierwotnej ustawie powodziowej z 2011 r., wiele natomiast stanowiło efekt nowych koncepcji i prac resortów i innych zaangażowanych instytucji. W procesie tym ważne były liczne spotkania i wizyty lokalne, przyglądanie się sytuacji na miejscu, bezpośrednie rozmowy z poszkodowanymi. To właśnie wyrażone w ich trakcie przemyślenia, uwagi i oczekiwania stanowiły podstawę do projektowania bądź modyfikowania instrumentów pomocowych.
Obecnie, w obiegu prawnym funkcjonuje łącznie kilkanaście rozwiązań, które mają odciążyć przedsiębiorców w tych trudnych chwilach. Co istotne, nie są to rozwiązania, które wzajemnie się wykluczają, a wręcz przeciwnie – jasnym jest, że się uzupełniają. Firma nie musi „wybierać”.
Skorzystanie z rozwiązania X nie wyklucza automatycznie skorzystania z rozwiązania Y, oczywiście jeżeli spełni się określone warunki, przewidziane dla każdej z form wsparcia. Jak już wspomniałem, funkcjonujące obecnie rozwiązania są efektem prac całego rządu, jednak z oczywistych powodów najbardziej szczegółowo przekażę Państwu informacje i dane dot. instrumentów znajdujących się we właściwości mojego resortu, czyli Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Dotychczasowa praktyka pokazała zresztą, że – nie umniejszając oczywiście znaczenia innych narzędzi – są to instrumenty, które najmocniej przyczyniają się do podtrzymania działalności firm na zalanych terenach.
W pierwszej kolejności należy powiedzieć o świadczeniu interwencyjnym. Jest to jednorazowe wsparcie dla przedsiębiorców, organizacji pozarządowych oraz rolników, którego wypłacaniem zajmuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego wysokość – w przypadku przedsiębiorców – określa się zgodnie z metodą wskazaną przez samą firmę tj. albo jako iloczyn liczby osób ubezpieczanych (przede wszystkim pracowników) i sumy 16 tys. zł albo też jako 0,75 średniomiesięcznego przychodu z 2023 r. Określona w ten sposób suma nie może przekraczać jednak 1 mln zł, ani wielkości poniesionej szkody materialnej. W przypadku braku zawarcia umowy ubezpieczenia, nie może to być natomiast więcej niż 750 tys. zł ani ¾ wielkości poniesionej szkody materialnej. Co jednak niezwykle istotne, oszacowanie wspomnianej szkody, przygotowane przez rzeczoznawcę bądź ubezpieczyciela, nie musi być dołączane do samego wniosku o świadczenie interwencyjne i może zostać dostarczone przez przedsiębiorcę do ZUS później. Decydując się na skorzystanie z tego rozwiązania firma zobowiązuje się do utrzymania poziomu zatrudnienia przez 6 miesięcy, a także do kontynuacji swojej działalności.
Wg danych z wczorajszego dnia, do tej pory złożono łącznie 1616 wniosków o świadczenie interwencyjne na łączną sumę 179,97 mln zł. Do tej pory ZUS wypłacił ponad 154 mln zł. Najwięcej wniosków pochodzi z woj. dolnośląskiego (876) oraz opolskiego (647).
Kolejnym instrumentem, który pragnę przedstawić, jest coś, co z prawnego i formalnego punktu widzenia określa się mianem „pożyczki”, niemniej biorąc pod uwagę jego praktyczne stosowanie, jest ono bardziej rodzajem świadczenia dla firm. W jego ramach przedsiębiorcy zatrudniający do 50 osób, mogą uzyskać sumę do 200 tys. zł – początkowo było to 50 tys. zł, ale, na mocy nowelizacji ustawy powodziowej z listopada ubiegłego roku, uległa ona znaczącemu podwyższeniu.
Świadczenie przedsiębiorca przeznacza na usuwanie szkód w rzeczowych aktywach trwałych lub obrotowych powstałych w wyniku powodzi w miejscu faktycznego wykonywania działalności gospodarczej. Możliwe jest także przeznaczenie jej na:
– usuwanie szkód w środkach trwałych oddanych przedsiębiorcy do używania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze;
– remont lub przystosowanie do prowadzenia działalności gospodarczej innego lokalu lub budynku, w sytuacji, gdy usuwanie szkód w dotychczasowym miejscu jej prowadzenia wiązałoby się ze zwiększonym ryzykiem powtórnego zniszczenia przez powódź w przyszłości;
– wynagrodzenie wypłacane podmiotom za wykonanie oszacowania szkód poniesionych w wyniku powodzi stanowiącego podstawę obliczenia kwoty pożyczki.
Przedsiębiorca zobowiązany jest do rozliczenia otrzymanego wsparcia w terminie 6 miesięcy od dnia zawarcia umowy. Przedsiębiorca, który przed wystąpieniem powodzi zawarł umowę ubezpieczenia oraz wykorzystał i rozliczył ową „pożyczkę” w terminie ustawowym, ma prawo do umorzenia jej w całości. Natomiast przedsiębiorca, który przed wystąpieniem powodzi nie zawarł umowy ubezpieczenia, ma prawo do umorzenia w wysokości 75%. Podlegające ewentualnie spłacie 25% nie podlega jednak oprocentowaniu.
Obsługą instrumentu zajmują się fundusze pożyczkowe. Do tej pory złożono łącznie 519 wniosków na łączną sumę 56,085 mln zł i podpisano w tym zakresie 327 umów na łączną sumę 40,5 mln zł. Najwięcej wniosków (299) pochodzi z województwa dolnośląskiego, 209 – z opolskiego.
Istotną pomoc dla przedsiębiorców stanowi też funkcjonujące od 6 stycznia tego roku (a zatem od 2,5 tygodnia) nowe rozwiązanie polegające na możliwości wystąpienia do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności, w tym już opłaconych, z tytułu składek. Dotyczy ono okresu od sierpnia do grudnia 2024 r. Umorzeniu podlegają należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych, zarówno w odniesieniu do samego płatnika, jak i osób przez niego ubezpieczanych. O ten rodzaj pomocy można zabiegać pod warunkiem wykazania spadku przychodu z prowadzonej działalności o co najmniej 40% między porównywanymi miesiącami, tj. wrześniem 2024 r. a wrześniem 2023 r. albo październikiem 2024 r. a październikiem 2023 r., zaś w przypadku gdy płatnik składek rozpoczął działalność w 2024 r. – wrześniem 2024 r. a sierpniem 2024 r. W przypadku poszkodowanych, którzy już zapłacili składki, możliwe jest ich zwrócenie przez ZUS albo zaliczenie ich na poczet kolejnych miesięcy.
Do tej pory złożono 161 wniosków o umorzenie należności, w tym 109 z województwa dolnośląskiego oraz 44 z województwa opolskiego. Analiza rozkładu czasowego tych wniosków wskazuje jednak, że popularność tej formy pomocy istotnie wzrasta. ZUS udzielił póki co 27 zgód, a suma umorzonych należności z tego tytułu wynosi 883 477 zł.
Niezależnie od możliwości wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności istnieje też uprawnienie do odroczenia terminu ich płatności (za okres od sierpnia do grudnia ubiegłego roku) do 15 września br. Nie jest ono obarczone wymogiem spadku przychodów o 40%, co ma istotne znaczenie dla tych firm-płatników składek, które co prawa nie zostały dotknięte skutkami powodzi w najbardziej drastycznym stopniu, jednak ich nadszarpnięta sytuacja finansowa znacząco utrudnia bieżącą możliwość regulowania zobowiązań.
Należy też zaznaczyć, że z umorzenia należności składkowych mogą skorzystać zarówno podmioty, które poniosły szkodę materialną, jak i te które poniosły straty niematerialne, pośrednie. Jak już wspomniałem, bardzo istotne są też instrumenty opracowane i obsługiwane przez inne resorty i instytucje.
Przedsiębiorcy mogą uzyskać pożyczkę z Funduszu wsparcia przedsiębiorstw dotkniętych powodzią. Jest to długoterminowe finansowanie z okresem spłaty do 10 lat oraz 12-miesięczną karencją w spłacie kapitału i odsetek, z możliwością umorzenia aż do 90% zadłużenia, pod warunkiem dostępności u przedsiębiorcy limitu pomocy de minimis. Wysokość finansowania jest ustalana indywidualnie dla każdego przedsiębiorcy, ale nie może przekroczyć 5 mln zł. Pożyczka jest udzielana na finansowanie odbudowy działalności po powodzi, a także na finansowanie związane z utrzymaniem bieżącej działalności firmy i zapewnienie jej płynności finansowej.
Przedsiębiorcy mogą też uzyskać różnego rodzaju wsparcie w ramach swojej roli jako pracodawca.
Chodzi tu o odzyskanie ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych poniesionych kosztów wynagrodzeń pracowników za czas zwolnienia i kosztów składek na ubezpieczenia społeczne pracownika, który korzysta ze zwolnienia od pracy na usuwanie skutków powodzi. Łącznie na jednego pracownika pracodawca może otrzymać zwrot kosztów do wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa GUS. Pracodawcy przysługuje także:
– możliwość umorzenia (w całości lub w części) przyznanych refundacji na wyposażenie lub doposażenie stanowisk pracy, lub środków na podjęcie działalności gospodarczej, jeżeli miejsca pracy uległy zniszczeniu na skutek powodzi;
– uzyskanie zwrotu, przez okres do 12 miesięcy, poniesionych kosztów na wynagrodzenia, nagrody oraz składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu zatrudnienia skierowanych bezrobotnych zamieszkałych na obszarze dotkniętym powodzią;
– uzyskanie zwrotu, przez okres do 12 miesięcy, poniesionych kosztów na wynagrodzenia, nagrody oraz składki na ubezpieczenia społeczne zatrudnianych pracowników, jeżeli zakład pracy został zniszczony na skutek powodzi;
– uzyskanie nieoprocentowanej pożyczki z FGŚP, która może zostać przeznaczona na wynagrodzenia m.in. za czas usprawiedliwionej nieobecności z powodu faktycznej niemożności świadczenia pracy w związku z powodzią. Pożyczka podlega zwrotowi do 31 grudnia 2025 r., ale do tego czasu pracodawca może wnioskować o jej umorzenie, odroczenie terminu spłaty lub rozłożenie należności na raty. Warunkiem pozytywnego rozpoznania wniosku jest wykazanie, że na skutek powodzi nastąpiło u danego pracodawcy pogorszenie warunków prowadzenia działalności gospodarczej.
Przedsiębiorcy poszkodowani w powodzi mogą ponadto liczyć na zmniejszenie obciążeń w zakresie należności i obowiązków publicznoprawnych. W szczególności są to:
– przedłużone terminy na złożenie deklaracji i innych informacji podatkowych oraz do płatności podatków co do VAT, podatków dochodowych PIT i CIT, a także podatku od czynności cywilnoprawnych oraz podatku od spadków i darowizn;
– zaniechanie poboru podatku dochodowego od kwot ubezpieczeń majątkowych otrzymanych w związku z usuwaniem skutków powodzi w okresie od 12 września 2024 r. do 31 grudnia 2026 r.;
– obniżone stawki VAT na darowizny odnoszące się do niektórych towarów i usług;
– tymczasowe zwolnienie od opłaty skarbowej;
– zredukowanie zobowiązań z tytułu korzystania z gruntów należących do publicznego zasobu lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz przekształcenie tego prawa we własność.
Pragnę jednocześnie podkreślić, że aktywność rządu nie jest ograniczona do monitorowania bieżącego stanu rzeczy. Zbieramy sygnały o ewentualnych problemach związanych z praktycznym funkcjonowaniem narzędzi wsparcia i staramy się im na bieżąco przeciwdziałać. Przykładowo, kilka tygodni temu pojawiła się po stronie niektórych instytucji publicznych wątpliwość co do tego, jak należy definicyjnie traktować pojęcie powodzi, tj. jakie przypadki „zalania” mogą zostać uznane za wywołane przez nią. Podejście zawężające, które próbowały one przyjąć, groziło doprowadzeniem do sytuacji, w której pomoc nie docierałaby do części ludzi, którzy przez wielką wodę stracili swój dobytek. Dzięki interwencji Ministerstwa Rozwoju i Technologii, we współpracy z Ministerstwem Infrastruktury, wykazano jednak jednoznacznie, że powódź to „czasowe pokrycie przez wodę terenu, który w normalnych warunkach nie jest pokryty wodą”, a katalog zdarzeń, które ją wywołują, ma charakter otwarty. Interpretacja ta została przekazana odpowiednim podmiotom i stanowi podstawę do naprawienia ewentualnych niesłusznych rozstrzygnięć organów publicznych, zarówno teraz, jak i w przyszłości.
Działamy też nieustannie na rzecz dobrej komunikacji i polityki informacyjnej, tak by przedsiębiorcy mogli łatwo uzyskać niezbędną wiedzę nt. tego, co i jak mogą uzyskać. Aktywne są infolinie, działające m.in. przy portalu biznes.gov.pl czy w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, a na stronach internetowych odpowiednich instytucji zamieszczane są niezbędne wskazówki. Cele te są realizowane także poprzez aktywność informacyjną na terenach objętych klęską.
Wreszcie też, zbierane przez nas sygnały służą analizie skuteczności dotychczasowych rozwiązań pomocowych pod kątem możliwości ich optymalizacji. Przyglądamy się temu co działa, temu, co nie działa, i temu, co działa jedynie w pewnym stopniu. Na podstawie płynących stąd wniosków, przy uwzględnieniu możliwości instytucjonalnych i finansowych, będziemy starali się w taki sposób dostosowywać oferowane wsparcie, by pomóc poszkodowanym przedsiębiorcom wyjść obronną ręką z zaistniałej sytuacji.