Sejm. Właśnie podpisałam projekt ustawy o rekompensatach dla osób, które poniosły krzywdę z przyczyn narodowościowych, religijnych i rasowych w latach 1944-1963.
Projekt ustawy wprowadza mechanizm dochodzenia, odszkodowania za poniesioną szkodę lub zadośćuczynienia przez osoby, które same lub ich najbliżsi w wyniku działań polskich podziemnych formacji wojskowych lub organizacji niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do dnia 21 października 1963 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej, poniosły śmierć lub uszczerbek na zdrowiu z przyczyn narodowościowych, religijnych i rasowych.Tym wszystkim osobom według zapisów ma przysługiwać od Skarbu Państwa odszkodowanie lub zadośćuczynienie.Żądanie odszkodowania lub zadośćuczynienia osoba będzie można zgłaszać do właściwego sądu okręgowego. Postępowanie sądowe będzie wolne od opłat i kosztów sądowych.
Szczegóły: Ustawa dotyczy obywateli polskich, którzy ucierpieli w wyniku działań oddziałów zbrojnego podziemia po wkroczeniu w 1944 roku na terytorium Polski w obecnych granicach armii byłego ZSRR.
Działania oddziałów partyzanckich i ich dowódców, nawet stawiających sobie za cel suwerenność i niepodległość RP, prowadziły czasem do śmierci lub poważnego uszczerbku na zdrowiu osób postronnych. Z historii, w tym z opracowań IPN, znane są przypadki, gdy oddziały takie, nawet w dobrej wierze, kierując się źle pojętą racją stanu lub z innych jeszcze motywów, zabijały lub raniły osoby z powodu ich przynależności do mniejszości religijnych, narodowych lub rasowych, uważając że osoby te właśnie z racji przynależności wyznaniowej czy narodowej ponoszą zbiorową odpowiedzialność za działania – w ich ocenie – nie służące niepodległości państwa polskiego. Osoby poszkodowane też były obywatelami Państwa Polskiego.
Państwo Polskie, uznając – słusznie – zasługi wspomnianych na wstępie oddziałów partyzanckich, zalicza je do wojska polskiego, uznaje za swoich żołnierzy, ponosi także odpowiedzialność za te ich marginalne działania i ich skutki, w szczególności te powodujące śmierć lub kalectwo innych osób, także obywateli polskich. Ponadczasowa zasada prawa naturalnego głosi, że „szkodę należy naprawić”. Do dziś żyją osoby, które poniosły szkody, w tym utraciły najbliższych, które to szkody nie zostały nigdy naprawione.
Konieczność naprawienia tych szkód wynika także z faktu przyznawania odszkodowań i zadośćuczynienia rodzinom żołnierzy zbrojnego podziemia, którzy wyrządzali krzywdy polskim obywatelom z powodu ich przynależności do mniejszości religijnych lub narodowych. Fakt ten przez rodziny osób poszkodowanych przyjmowany jest jako bolesna niesprawiedliwość.
W ocenie wnioskodawców istniejący stan prawny nie daje się pogodzić z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej i wymaga naprawienia. Jeśli Państwo polskie przyjmuje na siebie odpowiedzialność za działalność tychże grup, uznając je za działające w jego imieniu i wypłaca odszkodowania spadkobiercom żołnierzy walczących w tych oddziałach, to realizując wspomnianą zasadę sprawiedliwości społecznej, powinno naprawiać szkody cywilnym osobom postronnym.
Nie jest możliwe precyzyjne określenie liczby osób, które obejmie proponowana nowelizacja. Na podstawie zakończonych, przeprowadzonych przez prokuratorów Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, śledztw szacuje się, że liczba możliwych wniosków nie przekroczy stu. Jeśli przyjąć, że przyznawane zadość uczynienie wyniesie około 50 tys. zł – takie sumy sądy przyznawały rodzinom żołnierzy podziemia – to skutki finansowe dla budżetu państwa nie przekroczą 5 mln zł.
Dokładne określenie kosztów związanych z uchwaleniem ustawy nie jest możliwe, gdyż o wysokości odszkodowań i zadośćuczynieniu każdorazowo będzie decydował sąd.Do najważniejszych skutków społecznych, jakie wywoła wejście w życie projektowanej ustawy, należy zaliczyć usunięcie stanu bezprawności, wzrost poczucia sprawiedliwości społecznej i utrwalenie opinii o Rzeczypospolitej jako demokratycznym państwie prawa.
